مهندسي صنايع بهترين شغل مهندسي
اگر تصميم داريد مهندس شويد ، حتما مهندسي صنايع را انتخاب كنيد .
در ميان تمام شاخه هاي مهندسي ، مهندسي صنايع بالاترين مقام را كسب كرده و تبديل به يك آرزوي شغلي شده است . در آخرين نظر سنجي انجام گرفته ، 250 شغل بر اساس بيش از 12 فاكــتور اساسي رده بندي شده اند . عواملي چون درآمد و منافع كاري ، امنيت شغلي دراز مدت ، فشار كاري و وجهه اجتماعي ، در اين ميان مهندسي صنايع در رده سي و پنجم و به عنوان بهترين گرايش مهندسي انتخاب شده است و مهندسي عمران با كسب رده هفتادم ، پايين تر ين امتياز را نسبت به ساير رشته هاي مهندسي به دست آورده است .
مهندسي فيزيك هسته اي رتبه سي و ششم ، مكانيك رتبه چهل و پنجم ، هوا فضا رتبه پنجاه و دوم ، برق رتبه پنجاه و چهارم و پتروشيمي رتبه شصت و ششم را كسب كرده اند. شايان ذكر است كه مديريت صفحات وب ( مهندسي اينترنت ) ، رتبه اول را در ميان اين 250 شغل به دست آورده است .
( به نقل از IEE SOLUTIONS – MAY 1999 )
معرفي رشته مهندسي صنايع
با پيشرفت سريع علوم و پيچيدگي روز افزون آن بالطبع سيستم هاي توليدي و خدماتي نيز گسترش يافته است در نتيجه اين پيشرفت اداره صحيح و مناسب اينگونه واحدها به صورت سيستماتيك مستلزم بكارگيري تكنيك هاي علمي و پيشرفته مي باشد .
حجم توليد و گستردگي خدمات آن چنان است كه رشته هاي مهندسي سنتي از قبيل شيمي ، راه و ساختمان ، برق ، مكانيك و غيره پاسخگوي كليه مسائل اين سيستمها نمي باشند چرا كه هر كدام از اين رشتهها ويژگي خاصي را شامل مي شوند كه معمولا اسامي آنها مبين ماهيت آنهاست اما مشكل عمده اي كه وجود دارد ارتباط ميان اين رشته ها و تعيين جايگاه دقيق و درست آنها در كنار هم در صنعت است كه از همين جا نياز به يك ارتباط دهنده احساس مي شود كه براي جبران چنين كمبودي در قرن بيستم و به ويژه در چند دهه اخير از پيوند رشـــته هاي علوم ، مديريت ، اقتــصاد و رشتههاي مهندسي ، رشته جديدي به نــام " مهندسي صنايع " ( Industrial engineering ) به وجود آمده است كه وظيفه يك ارتباط دهنده بين رشته هاي مختلف را به عهده دارد .
بنابراين در اين رشته درسهايي از تمام رشته هاي مذكور وجود دارد تا يك مهندس صنايع براي پيوند بهتر رشتههاي مختلف با آنها آشنا باشد .
طراحي ، بهبود ، استقرار و اداره سيستمهايي كه در آن انسان ، ماشين و مواد به طريقي موثر و مناسب به هم مرتبط شده اند را مي توان از عمده وظايف مهندسان صنايع دانست . مهندساني كه از طريق كسب مهارت و اطلاعات فني خاص مي توانند مشكلات و دردهاي يك كارخانه را شناسايي كنند و در حد توان خود در رفع آن بكوشند و در صورت لزوم از متخصصين براي حل مشكل كمك بگيرند . بـنابراين از آنجا كه مهندسين صــــنايع سـعي مي نمايند كه يك سيستم را با ديد كلي مورد بررسي قرار دهند ليكن به واسطه وسعت عمل و پيچيدگي روابط در بين اجزاء سيستمها امكان اينكه بتوانند آنها را به سادگي تجزيه و تحليل نمايند دشوار مي باشد و به اين دليل است كه از روشهاي تحقيق در عمليات و كامپيوتر به عنوان ابزار كار استفاده مي نمايند تا ضمن به كار گيري روشهاي علمي به خصوص رياضي ، براي حل مسائل مديريت ، با سرعت و دقت زيادي عمل نمايند و گاهي با توجه به وسعت فعاليتهاي سازمان بعضي از دروس تخصصي رشته مهندسي صنايع يك شغل محسوب مي شوند و يك مهندس صنايع ممكن است در يك كارخانه تنها از يك يا دو درس خود بهره بگيرد .
مسـائلي از قبيل كنترل و هماهنگي فعاليتها ، برنامه ريزي توليد ، كنترل كيفيت ،سيستمهاي نگهداري و تعميرات ( نت ) ،استفاده موثر از ماشين آلات و تجهيزات و امكانات اعم از انساني و غير انساني ، كنترل انبــار و موجوديها ، بالا بردن كارايي و افزايش بهره وري سيستمها و ...كه به تنهايي براي يك سازمان بزرگ يك مهندس صنايع مي طلبد .
به اين ترتيب مهندس صنايع ابزار بسيار موثري براي پيشبرد هدفهاي هر سازماني است . مهندس صنايع نه تنها مي تواند در واحدهاي صنعتي و توليدي فعاليت داشته باشد بلكه قادر است در واحدهاي خدماتي نظير نهادهاي برنامه ريزي، بانكها ، شركت هاي بيمه ، بيمارستانها و دواير دولتي و غيره نيز به طور موثر خدمت نمايد .
ولي متاسفانه در كشور ما هنوز سازمانهايي هستند كه با اين رشته و قابليت و كارايي هاي آن، آشنايي لازم و كافي را ندارند و حتي سازمانهايي كه از وجود مهندسي صنايع بهره مي گيرند بسيار عجول هستند و انتظار دارند مشكل كارخانه آنها به سرعت حل شود بدون اينكه به طور كامل به توصيه هاي مهندس صنايع گوش فرا داده و حتي مدت زمان لازم براي حل مشكل كارخانه را نامناسب و طولاني مي دانند و در پايان بايد به اين نكته توجه كرد كه يك مهندس صنايع بيش از آنكه سخت افزاري باشد ، نرم افزاري است و به همين جهت براي رسيدن به نتيجه ، زمان بيشتر و پياده كردن توصيه هاي او لازم است در غير اين صورت كارايي مهندس صنايع پايين آمده و بهبود يك شركت و آينده آن لطمه هاي شديدي خواهد ديد .
به اميد روزي كه در هر سازمان و شركتي حداقل يك مهندس صنايع فعال حضور داشته باشد .
معرفي گرايشهاي مهندسي صنايع
توليد صنعتي :
عبارتست از فن به كار گيري مهارتهاي تكنيكي اقتصادي و استفاده موثر و نظام يافته از نيروي انساني ، زمان ، ماشين آلات و تجهيزات ، سرمايه ، ساختمان و مواد به منظور توليد كالا با كيفيت مطلوب . كه اين دوره به منظور تربيت كارشناساني تدوين شده است كه بتوانند به تجزيه و تحليل و حل مسائل برنامه ريزي و كنترل توليد ، افزايش كارايي توليد و طرح ريزي واحدهاي توليدي بپردازند .
دانشجويان اين رشته بعد از فارغ التحصيل شدن از توانايي هاي زير بهره مند خواهند شد :
· بررسي مسائل توليد به صورت نظام يافته و ارائه راه حل مناسب
· تامين مواد اوليه و نيمه ساخته مورد نياز با قيمت اقتصادي و كيفيت مطلوب
· بهره گيري از فضا ، ماشين آلات ، تجهيزات ، نيروي انساني و زمان
· برنامه ريزي صحيح توليد با توجه به تقاضاي بازار ، امكانات توليدي ، هزينه و زمان
· كنترل آماري كيفيت محصولات حين ساخت و پس از آن
· افزايش كارايي توليد و پايين آوردن قيمت تمام شده محصول
فارغ التحصيلان اين رشته در بخشهاي مهندسي توليد ، مهندسي صنايع ، برنامه ريزي و كنترل توليد ، طرح و توسعه كارخانجات و موسسات توليدي و نيز واحدهاي ستاد طرح و برنــامه و بهره برداري در وزارتخانه مربوط ( وزارت صنايع ) مي توانند به كار بپردازند .
گسترش سريع اين گرايش و كارايي بسيار بالاي آن بازار كار بسيار خوبي را براي آن فراهم كرده است و فارغ التحصيلان آن نسبتا به سايرين از امتيازات بيشتري برخوردارند .
تكنولوژي صنعتي :
بيانگر تكنولوژي و روشهاي ساخت قطعات صنعتي و شناسايي خطوط گوناگون توليدي و مهارت در بهره گيري موثر از اجزاي متشكله يك واحد توليدي ( انسان ، ابزار ، ماشين آلات ، ساختمان و تاسيسات ) به منظور حصول حداكثر كيفيت در كسب محصولات است .
تربيت كارشناسان آگاه به مسائل تكنولوژي ساخت قطعات صنعتي در راه اندازي واحدهاي توليدي از جمله اهداف اين گرايش است .
برنامه ريزي و تحليل سيستمها :
به منظور تربيت كارشناساني است كه بتوانند با بهره گيري از روشهاي جديد و سيستماتيك و مدلهاي رياضي ، مسائل تصميم گيري در سطح واحدهاي صنعتي بزرگ را تجزيه و تحليل كنند و بيشترين رهنمود را در استفاده از منابع موجود و عملكرد اجزاء متشكل سيستم ارائه دهند .
مشاغلي كه فارغ التحصيلان اين دوره مي توانند احراز كنند عبارتند از :
واحد طرح و برنامه ريزي موسسات توليدي ، وزارتخانهها و موسسات دولتي و خدماتي و برنامه ريزي .
ايمني صنعتي :
به منظور تربيت كارشناساني است كه بتوانند احساس امنيت از لحاظ رواني و جسمي براي نيروي انساني كه مهمترين عامل براي اهداف بلند مدت مديريت هستند را پياده كنند . قابليتهاي تخصصي كه فارغ التحصيلان در اين گرايش پيدا مي كنند عبارتند از :
ارگونومي و كاربرد آن در صنعت و طراحي وسائل ، ايجاد محيط استاندارد مورد نياز براي نيروي انساني با ايجاد شرايط مطلوب از لحاظ روشنايي ، تهويه ، دما ، اصولت و ... ، جلوگيري از آتش سوزي و مبارزه با حريق ، پوشش وسائل و ادوات الكتريكي ، بهداشت آب آشاميدني ، ايجاد وسائل ايمني و محافظت فردي ، كمكهاي اوليه ، ايجاد امكانات رفاهي و امكانات زيست محيطي و غيره .
آشنايي با قابليتهاي كاري مهندسي صنايع :
از آنجاييكه يك مهندس صنايع از همه چيز در حد آشنايي و شناخت آگاهي دارد و با اغلب بخشهاي يك كارخانه آشنا است ، شرح دادن قابليتهاي كاري او به طور كامل از صبر و حوصله اين نوشته خارج است و احتياج به كتابهاي مجزا دارد .
ولي براي آشنايي علاقمندان شرح بسيار مختصري درباره مهمترين قابليتهاي كارايي مهندسي صنايع در يك سازمان آورده مي شود .
لازم به توضيح است هر كدام از موارد ذكر شده مي تواند در مراحل طـراحي ، پياده كردن ، استقرار و اداره آنها توسط مهندس صنايع صورت مي گيرد .
سيستم هاي برنامه ريزي و كنترل توليد :
امر برنامه ريزي و كنترل توليد در واقع به منزله سلسله اعصاب در يك كارخانه عمل مي كند و يكي از بخشهاي مهم سيستم توليد مي باشد . اكثر كالاها از اجزا و قطعات مختلف تشكيل شده اند و اجزاء و قطعات نيز به نوبه خود طي عمليات و مراحل مختلف و اصولي در يك واحد توليدي ساخته ميشوند كه وظيفه بخش برنامه ريزي و كنترل توليد اين است كه تعيين كند چه نوع مواد ، اجزاء و قطعات به چه ميزان و چه وقت در كارخانه ( طبق سفارشات دريافتي از مشتريان يا پيش بيني فروش ) ساخته شود و در عين حال تعيين كند كارخانه چه كالاهايي ( حاصل از مونتاژ قطعات ) در چه زمان و با چه اجزاء و قطعاتي بسازد تا در نهايت كالاي تكميل شده و قابل استفاده براي عرضه به مصرف كنندگان آماده شود . به طور كلي سيستم برنامه ريزي و كنترل توليد نيروي انساني ، ماشين آلات ، مواد و تسهيلات را در يك سازمان توليدي با يك بازده مناسب و مطلوب به منظور تهيه محصولات مرغوب براي عرضه به اجتماع با يكديگر تركيب و هماهنگ مي كند .
سيستم هاي كنترل انبار و موجودي :
يكي از مسائل مهم براي مديران در سازمانهاي صنعتي و بازرگاني پيش بيني ميزان خريدها با توجه به امكانات سازمان و شرايط بازار است . خريد و ايجاد موجودي كالاها از يك سو باعث راكد ماندن سرمايه و حبس شدن امكانات مادي ميشود كه اگر سرمايه آزاد مي بود مي توانست براي بهبود و توسعه در امور ديگر سازمان با سوددهي بيشتري به كار رود .
در عين حال موجب مي شود هزينه هاي انبار داري و نگهداري فزوني گيرد و احتمالا باعث فساد و از بين رفتن كالاهاي انبار شود ، يا ارزش آنها به خاطر پيشرفت تكنولوژي و كهنه شدن از نظر مصرف كاهش يابد . از سوي ديگر كم بودن موجودي مواد و لوازم مورد نياز براي توليد و فروش كالاها باعث اختلاف و وقفه در كارها و بيكار ماندن كارگر و ماشين و امكانات سازماني مي شود كه خود ممكن است نارضايتي مصرف كنندگان و مشتريان و سفارش دهندگان را در پي داشته باشد ، كه از طريق به كار گيري فنون و روشهاي جديد با تعيين ميزان مقرون به صرفه بودن هر بار خريد ، ضمن كاهش هزينهها ميزان سود سازمان را مي توان افزايش داد .
سيستم هاي نگهداري و تعميرات ( نت ) :
يكي از مسائل در مديريت توليد و عمليات مسئله نگهداري و تعميرات است . به طور كلي هدف از نگهداري و تعميرات در يك سازمان صنعتي آن است كه از ماشين آلات به بهترين وجه محافظت شود و از قطع و اختلال جريان توليد به علت از كار افتادن يا خوب كار نكردن ماشينها جلوگيري به عمل آيد و از آنجايي كه با تنظيم يك برنامه صحيح نگهداري و تعميرات براي ماشين آلات و تجهيزات كارخانه ، از طرفي از خرابي هاي غير مترقبه آنها پيشگيري و از اتلاف وقت و هزينه هاي گزاف تعميراتي جلوگيري ميشود ، از طرف ديگر عمر مفيد و موثر ماشينها زياد ميشود و در نتيجه از نظر كمي و كيفي بازدهي و سودآوري سازمان افزايش پيدا مي كند .
سيستم هاي كنترل كيفيت :
مطالعه و بررسي مجدد و اصلاح طرح محصول و يا مشخصات ارائه شده از طرف طراح براي اجراي طرح از مواردي است كه اكثر اوقات مي تواند به صرفه جويي فراواني در هزينهها منجر گردد .
از بازرسي مواد اوليه كه فوايد زيادي نظير جلوگيري از خريد مواد اوليه و قطعات نامناسب داشته و حتي از هدر رفتن كار اضافي بر روي اين مواد و قطعات جلوگيري مي نمايد تا كنترل در حين توليد كه سبب مي گردد در صورتيكه محصولات نيم ساخته توليد شده اگر واجد شرايط نباشد از ادامه كار بر روي آنها ممانعت به عمل آيد و در نهايت با كنترل محصول ساخته شده كه مي تواند از رسيدن كالاي معيوب به دست مصرف كننده و بي اعتبار شدن نام كارخانه ، جلوگيري نمايد در يك سيستم كنترل كيفيت توسط يك مهندس صنايع پياده و اداره مي گردد .
سيستمهاي اطلاعات مديريت :
به طور كلي هماهنگي و همكاري در يك سازمان تنها از طريق توزيع و مبادله اطلاعات بين افراد و واحدهاي سازمان و بين سازمان و محيط خارج آن ميسر مي باشد .
اجزاي سازمان از طريق ارتباطات به يكديگر متصل مي شوند و در واقع انتقال و مبادله اطلاعات فرآيندي است كه مي تواند مراكز تصميم گيري را در يك سازمان به صورت موزون و هماهنگ به يكديگر متصل كند . اگر يك كارخانه را در نظر بگيريد مشاهده مي كنيد كه از بخشهاي مختلفي نظير تداركات ، انبار ، حسابداري ، توليد ، تعميرات ، بازاريابي و ... تشكيل شده است كه مديريت براي اطلاع يافتن از فعاليت اين بخشها احتياج به يك سيستم اطلاعاتي وسيع دارد كه هر چه ابعاد كار وسيع تر شود اهميت سيستم هاي اطلاعاتي نيز بيشتر مي شود و اين سيستمها مي توانند به صورت دستي يا كامپيوتري توسط يك مهندس صنايع طراحي و اداره شوند .
سيستم هاي فيزيكي :
به طور كلي تعيين محل استقرار بخشهاي توليدي ، انبارهاي دائم و موقت ، چگونگي استقرار ماشين آلات و تجهيزات ، ايجاد راهروها ، قفسه هاي انبار و ساير تسهيلات ، طرح سيستم حمل و نقل مواد و محصولات در كل كارخانه و در هر يك از بخشها ، طراحي بخشهاي توليدي و بالانس خط توليد و مونتاژ و ... به طوريكه طرح ارائه شده يكي از بهترين طرحهاي ممكن باشد و مشكلات و موانع امور جاري توليد و توسعه آتي كارخانه را به حداقل ممكن برساند ، در سيستمهاي فيزيكي توسط مهندس صــــنايع طراحي و پياده مي گردد .
علاوه بر كارايي مهندس صنايع در هر يك از سيستم هاي فوق الذكر ، مهندس صـــنايع مي تواند در امور كنترل پروژه ، بازاريابي ، طراحي و ايجاد صنايع كوچك ، حل كردن مشكلات سازمان با تكنيكهاي تحقيق در عمليات و كارايي بالا در پستهاي مديريتي و غيره نقش موثر داشته باشد .
